ملا محمد مومن كرمانى
92
صحيفة الارشاد ( تاريخ افشار كرمان - پايان كار صفويه ) ( فارسى )
سرباز اسلحهفروش علاوه برآن حكام تازهوارد بيشتر قصد سوء استفاده داشتند ، و جيره سرباز و غلامان را نمىپرداختند ، و بيش از حد از اقليتها جزيه مىخواستند ، و كار به جائى رسيد كه بسيارى از سربازان ، سلاح و اسب خود را فروختند - يا گرو گذاشتند - تا زندگى را ادامه دهند ، و به همين سبب وقتى كه قرار شد دوباره صفآرائى شود و سپاه در برابر بلوچ و افغان فراهم آيد - امكانات به حداقل رسيده بود . ملا محمد مؤمن در يك جا مىنويسد : « كلك گهربار درر نثار و خامه بلاغت نشان فصاحت شعار صفحهنگار رساله مدعا مىگردد كه در اوايل تابستان ، دو نفر چاپار از نزد عاليشان ميرزا محمد حسين بمى وارد ، و عريضه عاليشان معزى اليه را آورده ، مبنى بر اين كه طايفه بلوچ ، با يكديگر اتفاق ، و اراده جمعيت ، و عزيمت به صوب دار الامان كرمان دارند . . . » [ و اين در وقتى است كه به روايت همين كتاب ] « . . . چون اكثرى از قشون ، شمشير و اسلحه خود را فروخته صرف نموده بودند - لهذا از بعضى اهل حرفه و تجار و ساير سكنه ، اسلحه و شمشير و تفنگ و غيره اكثرى به سبيل امانت ، و بعضى نيز به سبيل مشاهره به قيمت دو بالا گرفته ، خود را فى الجمله آرايش داده ، بهسان حاضر شدند . . . » « 1 » تاكتيك شترى شايد بايد يكى از عوامل شكست سپاه گرجى را در بيابانهاى بلوچستان و سيستان و قندهار ، در اين دانست كه اين سواران گرجى و ترك و خراسانى ، شيوه و تاكتيك جنگ با شتر را نمىدانستند . ما ، در تذكره صفويه كرمان خواندهايم كه بلوچها ، شترها را به زمين خوابانده ، در پشت آن سنگر گرفتهاند ، و كوشش سپاه قزلباشان را -
--> ( 1 ) - ورق 70 صحيفة الارشاد .